Winst en Verliesrekening: Wat heb ik gepresteerd minus wat heb ik verbruikt

2. De Winst en Verliesrekening: Het overzicht van gepresteerd minus verbruikt
3. Doel van de Winst en Verliesrekening
4. Structuur van de Winst en Verliesrekening
5. Perspectief van de Winst en Verliesrekening
6. Belangrijkste termen van de Winst en Verliesrekening
7. EBITDA
8. Een voorbeeld: De Geconsolideerde Winst en Verliesrekening van de NS
9. Conclusie

De Winst en Verliesrekening = Resultatenrekening

Ook wel Kosten Baten overzicht of in het Engels Profit and Loss Statement. 

De Winst en Verliesrekening is het meest gebruikte en meest verkeerd geïnterpreteerde financiële overzicht dat bestaat. 

Waarom? Omdat de meeste niet financiële mensen geen verschil maken tussen "betalen voor" en "opmaken". In de wereld van financiën, ook wel Financieel Management, maken we dit onderscheid wel expliciet omdat je voor het ene wel en voor het andere geen gevulde bankrekening nodig hebt. Oftewel voor een financieel persoon is het heel belangrijk of je praat over iets dat betaald moet worden (en waarvoor dus voldoende middelen beschikbaar moeten zijn) of dat je praat over iets opmaken (wat weliswaar jammer is omdat het niet nog een keer opgemaakt kan worden maar waarvoor geen cash nodig is.)

1. De drie overzichten van Financieel Management

 

1.1 De Balans: Het overzicht van bezittingen en schuldenDe structuur van Financieel Management: Hoe de waardekringloop en de drie financiële overzichten (Winst en Verliesrekening, Balans en Kasstroomoverzicht) aan elkaar verbonden zijn.

Aan de linkerkant staat alles opgeschreven wat de onderneming aan bezittingen heeft en wat ze in Euro's waard zijn. Aan de rechterkant staat beschreven van wie het is. Lees hier een uitvoerig artikel over de Balans.

1.2 Het Kasstroomoverzicht: Het overzicht van geldstromen in en uit de onderneming

Het kasstroomoverzicht laat zien wat er in een bepaalde periode aan geld de onderneming binnen gestroomd is en wat eruit is gegaan. We verdelen de geldstromen in drie groepen (1) Operationeel: geldstroom uit de normale activiteiten, (2) Investering: geld uitstroom door het aanschaffen- of geld instroom door het verkopen van bezittingen, (3) Financiering: geldstroom van of naar lening verstrekker of eigenaar. Lees het gehele artikel over het kasstroom overzicht.

2. De Winst en Verliesrekening: Het overzicht van gepresteerd minus verbruikt

De Winst en Verliesrekening heeft alles te maken met de activiteiten van het bedrijf. Wat heeft de onderneming aan waarde gepresteerd noemen we de omzet, of met andere woorden hoeveel producten keer de prijs en hoeveel diensten keer de prijs heeft de onderneming geleverd in de periode. Om te beoordelen of dit “goed” dan wel “slecht” is brengen we alles in mindering wat de onderneming heeft verbruikt om te kunnen presteren, dit noemen we de kosten. Blijft er iets over hebben we Winst zo niet is er sprake van een Verlies. Vandaar ook de naam Resultatenrekening, het overzicht dat laat zien welk resultaat we hebben gerealiseerd. We noemen dit bij elkaar brengen van de Omzet en de Kosten in de zelfde periode ook wel "Matching Pirnciple" of het "Accrual Accounting Principle". 

 

3. Doel van de Winst en Verliesrekening

Financieel Management bestaat al vanaf 1340. Daarvoor hadden we alleen een overzicht van het geld dat binnen kwam en eruit ging. Dit is wel heel belangrijk om te weten maar daarmee weet ik niet of ik het “goed” heb gedaan. Daarvoor wil ik een vergelijking maken van datgene wat ik gepresteerd heb (omzet = aantal x prijs) minus dat wat ik verbruikt heb (=kosten) om de omzet te maken. Wanneer ik het geld ontvang of betaal laat ik in de Winst en Verliesrekening geheel buiten beschouwing. Doelstelling van iedere "for profit" organisatie is zoals het woord al aangeeft een zo hoog mogelijke winst te behalen. Meer specifiek een zo hoog mogelijke winst te behalen in verhouding tot het kapitaal dat daarvoor wordt ingezet. Zie ook de doelstelling van de Balans voor de aansluiting. Voor de "not for profit" organisatie geld nog steeds dat ze met de beschikbare middelen maximaal hun doelstelling willen realiseren. Derhalve zijn de beoordelingsgrondslagen vaak gelijk. 

4. Structuur van de Winst en VerliesrekeningDe Winst en Verlies rekening: Een overzicht van gerealiseerd minus verbruikt.

Alle Winst en Verliesrekeningen in de hele wereld zien er het zelfde uit! Ja zelfs de Engelsen die alles anders doen, links rijden, in mijlen tellen en de balans omdraaien zelfs zij maken de Winst en Verliesrekening op een gelijke manier.

4.1 Omzet

  • De eerste regel is altijd de omzet, de geldwaarde van de geleverde prestatie in de periode, dit kunnen geleverde producten of diensten zijn.
  • Vervolgens halen we alles wat verbruikt is voor de geleverde producten en diensten van de omzet af. Let op alleen dat wat we verbruikt hebben voor datgene wat we verkocht hebben. Maken wij bijvoorbeeld meer dan we verkopen plaatsen we het overschot in het magazijn (en financieel op de balans bij de voorraad).

4.2 Kosten

Ook de kosten (= datgene wat we verbruikt hebben) verdelen we in vaste groepen.De Winst en Verlies rekening: Een overzicht van de waarde van de geleverde producten en diensten minus de waarde vermindering van de items verbruikt.

  • Het eerste schrijven we de kosten op die het makkelijkste te verbinden zijn aan de omzet. In de meeste gevallen zullen de kosten van de verkochte goederen van de omzet af gehaald worden. Dit noemen we de kostprijs verkopen.
  • Vervolgens halen we kosten af van de omzet die wel met de omzet te maken hebben maar minder duidelijk. Hierbij kun je denken aan logistieke kosten of verkoopkosten.
  • Als laatste worden de kosten opgenomen die weinig of geen relatie hebben met de omzet. Denk aan onderzoek en ontwikkeling, directie, administratie, huisvesting of personeelszaken.

De berekening van de subtotalen in alle Winst en Verliesrekeningen zijn gelijk. Denk hierbij aan de Marginale Contributie of Bruto Marge. Voor een subtotaal neem je de omzet en haal bovenstaande kosten er vanaf.

In de waardekringloop kunnen we de kosten ook weergeven. Waardenkringloop in relatie tot "ge"bruik itemsDe voorraad die is ingekocht wordt "ver"bruikt bij de verkoop. Andere activa die we "ge"bruiken bij de productie worden daardoor minder waard. Hierbij kun je denken aan machines of gereedschappen. Door te produceren wordt de waarde van het item lager. Deze waarde vermindering staat als kosten op de Winst en Verliesrekening en daardoor is in de daaropvolgende balans de waarde lager. De vaste activa worden als het waren in stukjes opgemaakt / in stukjes als kosten opgenomen. 

Conclusie

Iedere onderneming maakt zijn eigen structuur voor de Winst en Verliesrekening. Iedere onderneming bepaald zelf welke kosten het meest direct gelieerd zijn aan de omzet en dus hoog in de Winst en Verliesrekening staan. Zo is voor een Bank de Rente een basis activiteit en zal daardoor hoog op de Winst en Verliesrekening van de Bank staan terwijl bijna alle ondernemingen de rente laag hebben opgenomen.

5. Perspectief van de Winst en Verliesrekening

Als je een huis gaat kopen bekijk je het van alle kanten, gaat naar binnen, liefst in de kruipruimte en onder het dak. Bij de aansturing van een onderneming bekijk je ook graag de onderneming vanuit alle kanten. Hoe presteer ik ten opzichte van vorig jaar of het budget, hoe doen de verschillende productgroepen het, hoe ontwikkelen de landen zich ten opzichte van elkaar. Altijd met als doel om de prestatie van de onderneming te monitoren en waar nodig bij te sturen.

 

6. De meest gebruikte termen van de Winst en Verliesrekening

Omzet
De eerste regel uit iedere Winst en Verlies rekening staat altijd voor de geldwaarde van de verrichte activiteit of geleverde diensten in de betreffende periode. We noemen dit OMZET, Verkoop of Sales. 

Kosten
Vervolgens brengen we in mindering datgene wat we verbruikt hebben om de omzet te kunnen realiseren. Deze verbruiken noemen we KOSTEN. Let op: Producten die we geproduceerd hebben maar niet verkocht worden in het magazijn opgeslagen en boekhoudkundig geparkeerd op de Balans. Zij vormen dus geen onderdeel van de kosten in de Winst en Verlies rekening. 

Vaste en Variabele kosten

Kosten verdelen we in een aantal groepen. Allereerst maken we een onderscheid tussen VASTE en VARIABELE kosten. Vaste kosten blijven het zelfde ook als ik meer of minder ga produceren of verkopen. Hierbij kun je denken aan de kosten van de grond of het gebouw. Of ik nu meer of minder maak of verkoop deze veranderen op de korte termijn niet. Variabele kosten zijn verbonden aan de activiteit en veranderen mee met wat ik doe. Dus als ik meer producten maak heb ik ook meer grondstoffen nodig. Of als ik er meer verkoop heb ik meer logistieke kosten.

Bij vaste kosten zijn er natuurlijk wel grenzen. Ik kan meer producten maken in mijn gebouw maar als ik de productie wil verdubbelen past dit misschien niet meer. In theorie bestaan er geen vaste kosten omdat als ik één miljoen keer zo veel wil doen het nooit zal lukken met mijn huidige capaciteit.

Directe en Indirecte kosten
Daarnaast maken we een onderscheid tussen DIRECTE en INDIRECTE kosten. Directe kosten zijn verbonden aan het verkochte product. Als je veel producten verkoopt heb je ook veel directe kosten. Voorbeelden hiervan zijn, materialen en arbeidsuren van de producten of diensten. Indirecte kosten zijn niet sterk gelinkt aan de verkopen. Denk hierbij aan de boekhouding, personeelszaken of IT. Deze kosten heb je ongeacht of je in de maand veel of weinig hebt verkocht. 

Afschrijvingen
Een bijzonder soort kosten zijn de afschrijvingen. Een voorbeeld: Stel ik koop een machine die ik kan gebruiken om 100.000 stoelen te maken waarna deze machine niets meer waard is. Om die zelfde machine bij mij in de fabriek werkzaam te krijgen heb ik € 10.000 betaald voor de machine, transport en installatie. Nu weet ik dus dat voor iedere stoel die ik ga maken de machine 10 cent minder waard wordt. Per stoel heb ik dus een kost van afschrijving machine à 10 cent. De waarde van de machine op de balans neemt per geproduceerde machine met 10 cent af. De betaling (=geld uitstroom) van de machine plus transport en installatie wordt opgenomen in het Kasstroomoverzicht bij aanschaf. Afschrijvingen zijn wel kosten maar geen uitgaven. Gaan we verder met het voorbeeld wordt duidelijk dat ik de 10 cent per stoel wel als kosten heb in mijn Winst en Verliesrekening echter ik heb het volledige bedrag bij aanschaf al voldaan. Een afschrijving verlaagd dus wel mijn Winst doordat de kosten er zijn, een afschrijving verlaagd niet de kasstroom omdat ik deze al lang geleden heb voldaan. 

Contributie marge en Bruto marge
Om inzicht te krijgen in ontwikkelingen van deelgebieden uit de Winst en Verliesrekening maken we gebruik van subtotalen. Deze subtotalen geven we een naam zoals bijvoorbeeld CONTRIBUTIE MARGE of BRUTO MARGE. Ik moet je helaas teleurstellen. Er bestaat niet één juiste formule om de contributie marge of de bruto marge uit te rekenen. Ik kan je wel vertellen wat deze termen bij jouw in het bedrijf betekenen. Iedere Winst en Verlies rekening is namelijk op een gelijke manier gestructureerd. Wil je weten wat een subtotaal betekend doe dan het volgende: Neem de omzet en haal daarvan af alle erboven staande kosten. Dit werkt altijd! 

Operationele Winst en EBIT (Earnings Before Interest and Tax) 
Een van de belangrijkste subtotalen is de OPERATIONELE WINST in het Engels ook wel EBIT (=Earnings Before Interest and Tax). Om te weten wat er exact wel en niet is inbegrepen bij je eigen bedrijf bekijk je de kosten die er boven vermeld staan. In het algemeen kan gesteld worden dat de operationele winst het resultaat is van de "normale" activiteiten van de onderneming. Deze vormt dan ook de belangrijkste prestatiemaatstaf voor het management van de onderneming. 

Netto Winst 
Het laatste subtotaal van de Winst en Verlies rekening is de NETTO WINST (Engels Net Profit). Alle kosten die betrekking hebben op de omzet zijn ervan afgetrokken. Zo ook de belastingen en de rente die van toepassing zijn. Omdat deze twee laatste normaal gesproken het minste met de omzet te maken hebben staan ze onderaan. De netto winst is het bedrag dat aan het einde van de periode over is. Let op dit is niet het zelfde als geld op de bankrekening. Het betreft een boekhoudkundig resultaat van de verrichte activiteiten dat bestemd kan worden voor de aandeelhouders of als buffer (=voorziening) achter de hand gehouden kan worden.

Kennisbank financiële termen van de Winst en Verliesrekening

Afgezien van bovenstaande termen zijn er natuurlijk nog vele anderen. Raadpleeg de kennisbank voor korte omschrijvingen en vertalingen. Of zoek een term op alfabet. 

7. EBITDA (Earnings Before Interest, Tax, Depreciation and Amortisation)

De aansluiting van de Operationele Winst naar de Operationele KasstroomEen veel gebruikte term is EBITDA. In het Nederlands: Winst voor aftrek van (lees Plus de) rente, belastingen en afschrijvingen. In het Engels maken ze verschil tussen Depreciation (= de afschrijvingen van materiële activa) en Amortisation (= afschrijving van immateriële activa) in het Nederlands hebben we daar geen specifieke begrippen voor.

Waarom gebruiken bedrijven de EBITDA?     

De EBITDA geeft aan hoeveel winst er is gemaakt uit de normale bedrijfsactiviteiten (lees voor rente en belastingen) zonder dat de afschrijvingen meegenomen worden. Dit komt voort uit het feit dat afschrijvingen aan niemand betaald hoeven te worden. Het vormt een brug tussen de operationele winst en de operationele kasstroom. Het geeft aan hoeveel geld (uit operationele activiteiten) de onderneming binnen is gestroomd in een periode (zonder de verandering van de balans posten mee te nemen).

Is EBITDA een goede maatstaf om op de sturen? 

Nee! Waarom? Omdat het de schijn wekt dat investeringen "gratis" zijn. Door op EBITDA te focusseren zullen veel investeringen gedaan worden die onvoldoende geld instroom creëren om de investering terug te verdienen. Mag je EBITDA dan niet toepassen? Jawel maar dan alleen als je weet waar het voor staat!  

Wil je meer lezen over beoordelingsmaatstaven lees dan De cijfers beoordelen, Solvabiliteit, Liquiditeit en Rentabiliteit. Zoek je een specifieke term kijk dan in mijn Top-100 Financieel Management termen overzicht.

8. De Geconsolideerde Winst en Verliesrekening van de NS, een voorbeeld

Kijken we naar een voorbeeld van een Winst en Verliesrekening valt als eerste op dat er staat de geconsolideerde winst en verliesrekening. Geconsolideerd betekend dat dit het overzicht is van de gehele groep bij elkaar opgeteld. Dit in tegenstelling tot een enkelvoudige W&V die alleen de activiteiten van deze enkele onderneming laat zien. Dit is dus het overzicht van de NS en al haar dochterondernemingen. Je doel is altijd om, indien mogelijk, te kijken naar de geconsolideerde jaarrekening. Een enkelvoudige (dus alleen van één deel zonder de anderen uit de groep waar het bedrijf bij hoort) is heel beperkt in haar informatie. 
Belangrijk is te weten in welke valuta en in welke eenheid de getallen zijn weergegeven. Bij het overzicht van de NS in miljoenen euro’s.

De gehele Winst en Verlies rekening van de NS over 2016

  1. Als we naar de eerste regel kijken zien we dat de Opbrengsten (= Omzet) € 5.093 mio zijn, oftewel € 5,1 miljard. Dit is een toename ten opzichte van vorig jaar met 2,4%.
  2. Het eerste dat afgetrokken wordt zijn de personeelskosten van € 2.039 mio. Oftewel hoeveel personeelsuren * prijs is er verbruikt om de dienstverlening te realiseren. Er zijn twee vergelijkingen die iedere financial onmiddellijk zal maken. Hoeveel is dit ten opzichte van het vorige jaar (+8,9%) en hoeveel is het ten opzichte van de prestatie (2016 40,0% t.o.v. 2015 37,7%). Voorlopige conclusie: Er is veel meer opgegaan aan personeelskosten dan het jaar ervoor.
  3. Afschrijvingskosten en bijzondere waardeverminderingen: Oftewel wat heb ik verbruikt aan spullen die daardoor minder waard zijn geworden. Denk hierbij vooral aan zaken die vele jaren mee gaan. Bij de NS natuurlijk hoofdzakelijk het rollend materieel vast actief (oftewel de treinen). Hoeveel is dit ten opzichte van het vorige jaar (+4,5%) en hoeveel is het ten opzichte van de prestatie (2016 6,8% t.o.v. 2015 6,6%). Voorlopige conclusie: Er is een kleine toename van de kosten van de treinen.
  4. Verbruik grond- en hulpstoffen en voorraden: Dit zijn de materialen en de energie. Hierbij is het natuurlijk heel belangrijk om te weten wat de olie prijs gedaan heeft. En dit is niet iets wat de NS zelf in de hand heeft. De liters verbruikt natuurlijk wel.
  5. Geactiveerde productie eigen bedrijf: Let op!: we zien hier een getal dat negatief is. Pas altijd op als items een omgekeerde waarde teken hebben of als ze aan de andere kant van de balans staan. Het betekend het omgekeerde. In dit geval is het dus geen “kost” maar een “opbrengst”. Hoe kan dit? Als ik meerdere jaren gebruik ga maken van de dingen die ik maak zet ik ze op de balans. In de daaropvolgende jaren ga ik ze gebruiken (lees afschrijven = item 3) Hier zie je dus dat er items gemaakt zijn en waarvan de bijbehorende kosten uit de winst en verlies rekening worden genomen. Er valt niets tussen wal en schip dus er is maar één alternatief: naar de Balans verplaatsen. In 2016 is meer werk geleverd dat vele jaren kan worden toegepast.
  6. Kosten van uitbesteed werk en andere externe kosten: Het werk dat je door anderen voor jezelf laat doen. De waarde is exact gelijk gebleven.
  7. Infraheffing en concessievergoeding: Bij een jaarverslag staan vaak verwijzingen. Zo ook hier bij de NS. Je kunt dus lezen dat de Nederlandse treinconcessies iets zijn toegenomen, de Engelse afgenomen en de Duitse bijna verdrievoudigd. Als management van de NS zul je dus altijd een Winst en Verliesrekening willen zien van de drie landen.
  8. Overige bedrijfslasten: Hierbij zien we een enorme besparing. 2015 zijn nog kosten van € 951 mio gemaakt ten opzichte van dit jaar € 859 mio. Het blijft gissen op basis van het jaarverslag waardoor deze besparing is gerealiseerd. Wel kan gesteld worden dat de winst toename volledig is gerealiseerd door de overige bedrijfslasten.

Bedrijfslasten: Deze regel is een tussen telling. Controleer altijd even of de berekening klopt. Niet om na te gaan of de CFO zijn werk heeft gedaan. Neem maar aan dat er genoeg personen zijn die deze nog nakijken voor publicatie. Je controleert de berekening om na te gaan of je eigen aannamen juist zijn (wat wordt hier opgeteld, of wat betekend dit subtotaal). In dit geval de som van de kosten.

  1. Aandeel in resultaat investeringen verwerkt volgens de equity-methode: Schijnbaar is de NS ook nog deel-eigenaar van ondernemingen. Deze zijn niet opgeteld bij het voorgaande omdat ze niet volledig van de NS zijn. Het gedeelte dat de NS toekomt staat hier weergegeven.    

Resultaat uit bedrijfsactiviteiten: Wat hebben we gerealiseerd met de “normale” dingen die we doen. Voor jezelf weer even nakijken hoe de berekening loopt.

  1. Netto financieringsresultaat: De NS betaald “rente” en krijgt “rente”. Zie hier het resultaat uit geldmiddelen.

Resultaat voor winstbelasting: Altijd weer even de telling controleren.

  1. Belastingen: Die hoef ik aan niemand uit te leggen………

Resultaat over de verslagperiode: Hoe goed hebben we gepresteerd?

Help ons door dit artikel te delen, makkelijk via de knoppen aan de zijkant.

9. Conclusie

In dit artikel heb ik een beeld geschetst van het functioneren van de Winst en Verliesrekening. Een paar punten in het kort die belangrijk zijn om te onthouden: Allereerst, het is een overzicht van gerealiseerd minus verbruikt. Het start altijd met wat heb ik gedaan en vervolgens halen we er vanaf wat heb ik verbruikt. Ik start met de kosten die het makkelijkste aan de prestatie toe te rekenen zijn. Alle subtotalen zijn gebaseerd op omzet minus kosten die er boven staan. En het aller belangrijkste: Waarom kijk je naar een Winst en Verliesrekening? Om te beoordelen hoe goed doe ik het? Wat is er gebeurt? Waar moet ik bijsturen? Welke acties zou ik kunnen of moeten nemen? Deze vragen worden uitgewerkt in het vakgebied dat we Management Accounting noemen. 

Wil je meer leren over Financieel Management volg dan een van mijn trainingen. Ik maak ze graag op maat voor het bedrijf of schrijf je in voor een open training. Geen tijd voor een complete training bekijk dan mijn YouTube video's over de verschillende financieel management thema's!

Wil je mijn gratis Boek Financieel Management ontrafeld ontvangen?

Vul dan onderstaand formulier in en vermeld bij de omschrijving "Boek Financieel Management". Je ontvangt dan het boek en mijn artikel: "De acht meest gemaakte financiële fouten door managers".