Financieel Management ontrafeld: Een beknopte uitleg

1. Historie 
   1.2 Het ontstaan van het Jaarverslag
   1.3 Jaarverslag of Jaarrekening?
2. Financial Accounting
   2.1 Dubbel Boekhouden
   2.2 DE drie overzichten
​   2.3 De Balans
   2.4 Het Kasstroomoverzicht
​   2.5 De Winst en Verlies Rekening
3. Consolideren van Financiële overzichten
   3.1 Hoe werkt consolideren?
4. De methode Susan Marcussen
5. Management Accounting ook wel Managerial Finance
6. Corporate Finance
7. Conclusie

Wat is Financieel Management?

Waarom is Financieel Management zo belangrijk voor ondernemers en hoe werkt het? Voor iedere ondernemer en manager is het van het grootste belang om de financiële kant van de onderneming nauw te volgen. Immers je wilt geen verassingen en de beslissingen die je neemt en investeringen die je doet, wil je weloverwogen en bewust aangaan. In dit artikel geef ik een kort historisch perspectief en beschrijf ik de structuur van Financieel Management. 
De opbouw van Financieel Management bestaat uit Financial Accounting het vakgebied waarbij we ons richten op het genereren van de financiële overzichten. Management Accounting waarbij we vanuit de onderneming bepalen welke beslissingen op basis van financiële informatie de juiste is. En Corporate Finance die vanuit een kasstroom perspectief kijkt naar mogelijke investeringen, risico's en tijd.

1. De historie van Financieel Management

De oudste documenten van accounting (wat we ook wel het dubbel boekhouden noemen) stammen uit 1340. De methodiek van werken is voor het eerste beschreven door de Italiaanse monnik Luca Pacioli in zijn werk uit 1494 Review of Arithmetic, Geometry, Ratio and Proportion. Het mooie aan Financieel Management is dus dat als je de structuur van een administratie begrijpt en toepast je er gerust van mag uitgaan dat deze de komende 50 jaar niet zal veranderen. Immers in de afgelopen 700 jaar is de structuur van de boekhouding niet veranderd. Leuk is bijvoorbeeld om te lezen hoe de VOC haar jaarverslag maakte. Ze beschrijft:  “Omkoping sultan van Brunei  fl 3.000,-“, tegenwoordig zouden we dat eerder marketing kosten FIFA noemen… ;-)

Het oudste bekende "aandeel" ter wereld. Uitgegeven door de VOC kamer te Enkhuizen, 9 september 1606Oudste bekende “aandeel” ter wereld. Uitgegeven door de VOC kamer te Enkhuizen, 9 september 1606.

1.2 Het ontstaan van het Jaarverslag

Door de uitgifte van aandelen (en daarmee het ontstaan van eigendom niet direct betrokken bij het bestuur van de onderneming) is ook het jaarverslag ontstaan. Voordat aandelen bestonden, die vrij verhandeld kunnen worden, was de eigenaar van de onderneming bekend. Hierdoor kon de financiële prestatie van de onderneming exclusief gedeeld worden met de eigenaren. Om de eigenaren te beschermen is door de overheid bepaald dat ondernemingen die ervoor kiezen aandelen uit te geven de eigenaren dmv een jaarverslag moeten informeren. Omdat de eigenaren niet bekend zijn betekend dit dat de informatie publiekelijk bekend gemaakt moet worden. Tegenwoordig kun je van alle beursgenoteerde ondernemingen op hun website lezen hoe ze er financieel voor staan. 

1.3 Jaarverslag of Jaarrekening?

Vaak worden de termen Jaarverslag en Jaarrekening met elkaar verwisseld. De opbouw is echter voor de financieel expert duidelijk. Het jaarverslag is meer omvattend en bestaat namelijk uit het verslag van de Raad van Bestuur, het verslag van de Raad van Commissarissen, de Jaarrekening, de Accountantsverklaring en overige informatie. De accountantsverklaring dient ertoe de aandeelhouders te verzekeren dat er geen grote fouten in de jaarrekening van de onderneming gevonden zijn. De Jaarrekening is het financiële gedeelte uit het jaarverslag en bestaat ten minste uit de Winst en Verliesrekening, de Balans, het Kasstroomoverzicht en een toelichting op de drie overzichten. 

2. Financial Accounting

Het opstellen van de financiële overzichten vindt plaats in de administratie op basis van de zeven accounting grondslagen. Zij vormen het geweten van de boekhouder die de overzichten maakt. Zo zal deze de overzichten altijd volledig, betreffende de periode, betrouwbaar, vergelijkbaar en consistent maken. Tevens zal hij bij de inschatting uitgaan van het voortbestaan van de onderneming (going concern principle) en waar nodig conservatieve inschattingen maken. Het doel is immers om een financiële weergave van de onderneming te maken waarbij de aangegeven waarden ten minste aanwezig zijn.

2.1 Dubbel boekhoudenDubbel boekhouden, A) de activiteit en B) het gevolg voor je bezittingen

De waardenkringloop beschrijft de activiteiten van de onderneming waarbij gestart wordt met het (A) inkopen van goederen. Als gevolg daarvan ontstaat (B) voorraad en een schuld. Door de goederen te (A) verkopen (B) verdwijnen de goederen uit de onderneming en ontstaat een vordering. Bij de (A) ontvangst van de betaling door de klant (B) verdwijnt de vordering en heeft de onderneming geld in kas. Als laatste stap kan door de (A) betaling aan de leverancier de (B) schuld worden opgeheven ten lasten van de kas. Bedoeling is natuurlijk dat door deze kringloop van inkoop en verkoop er extra geld in kas over blijft door duurder te verkopen als inkopen. Telkens wordt de activiteit (A) beschreven als ook het gevolg daarvan in de (B) standen van de bezittingen en schulden. Zie hier het dubbel boekhouden in de kern.

2.2 De drie overzichten van Financieel Management

Financieel Management maakt gebruik van drie typen overzichten. Deze kunnen in verschillende vormen getoond worden en natuurlijk gecombineerd. Echter zijn ze altijd gebaseerd op de grondslagen van één van de drie overzichten.

2.3 De Balans

De balans is het overzicht waarbij we opschrijven wat de onderneming allemaal aan bezittingen heeft en de waarde daarvan aan de activa kant. Aan de passiva kant staat beschreven wie welke aanspraken heeft op de onderneming. Of in andere woorden van wie is het. Omdat de ene kant beschrijft “wat heb ik” en aan de andere kant “van wie is het” zal het dus altijd gelijk zijn.  

2.4 Het Kasstroomoverzicht

Het kasstroomoverzicht beschrijft alle geldmiddelen die de onderneming binnen komen en die de onderneming hebben verlaten in de periode. Hierbij maken we een onderscheid tussen “normale” geldstromen van de reguliere activiteiten, geldstromen ontstaan door investeringen (of de verkoop van investeringsgoederen) en de financieringsstroom. Deze laatste betreft de stroom van en naar de bank, of ander vreemd vermogen verschaffers en de geldstroom van en naar de eigenaren. Probleem met het kasstroom overzicht is dat je wel weet hoeveel er binnen is gekomen of uit is gestroomd je weet echter nog niet of dat goed of slecht is. Daarvoor hebben we de Winst en Verliesrekening.

2.5 De Winst en Verliesrekening

De relatie van de waardekringloop met de drie overzichten van Financieel Management: De Winst en Verlies rekening, De Balans en Het Kasstroomoverzicht

De Winst en Verliesrekening is het meest toegepaste en minst goed geïnterpreteerde overzicht dat financials maken. Het start met de omzet, dit is de geldwaarde van de geleverde producten en diensten van de periode. Daarvan worden afgetrokken de kosten, dit zijn de dingen die je verbruikt hebt (grondstoffen) en de dingen die in waarde zijn gedaald door het gebruik (machines, gebouwen).

Ter verduidelijking, de omzet van jouw werk bij je baas is NIET je salaris, dit is je ontvangst en staat in je kasstroom overzicht. De omzet van jouw werk zijn de gewerkte dagen vermenigvuldigd met je dagloon (=loon + 13e maand + vakantiegeld + voorzichtig ingeschatte bonus). Zo ook zijn je kosten niet de betaling bij de supermarkt maar het daadwerkelijk verbruikte (=gegeten + weggegooid) aantal potjes erwtjes, …., ….  

 

3. Consolideren van financiële overzichten

Bij iedere jaarrekening staat vermeld of dit een enkelvoudige dan wel geconsolideerd overzicht betreft. Maar wat betekend consolideren? Ondernemingen zijn vaak werkzaam in groepen die bij elkaar horen. Zo bestaat Philips Verkoop Nederland, Philips Verkoop Duitsland, Philips Fabriek A, enzovoorts. Zie je de cijfers voor je van alleen Philips Verkoop Nederland is dit een enkelvoudig overzicht. Dit betekend niet meer dan dat het uitsluitend de cijfers zijn van de onderneming. Staat er beschreven dat de cijfers geconsolideerd zijn dan betreft het de activiteiten van de onderneming en al haar dochter ondernemingen. Bekijken we de geconsolideerde jaarrekening van Philips is dit dus het geheel van alle Philips bedrijven. 

3.1 Hoe werkt consolideren? Bij het consolideren berekenen we uitsluitend het deel dat buiten de groep gerealiseerd is.

Consolideren is iets anders dan optellen. Immers neem als voorbeeld de omzet. Dit zijn de geleverde producten en diensten binnen een periode. Maar bij het consolideren is het van belang wat binnen de groep geleverd is ten opzichte van die producten en diensten die buiten de groep vallen. Onderneming A heeft voor een waarde van 110 aan producten geleverd. Waarvan 100 buiten de groep en 10 naar B. Onderneming B heeft foor een waarde van 220 aan producten geleverd. Waarvan 200 buiten de groep en 20 naar A. Samen hebben ze 300 aan producten geleverd buiten de groep. De onderlinge leveringen worden bij het samenvoegen van de ondernemingen weggestreept / "weg geconsolideerd". Dit weg strepen van onderlinge prestaties is vooral van invloed op de omzet (wat het ik gepresteerd), de winst (welk resultaat heb ik gerealiseerd op datgene wat ik heb gepresteerd) en de voorraad waardering (tegen welke prijs heb ik ingekocht). Pas op het moment dat de goederen de groep verlaten ontstaat omzet. 

4. De Financieel Management methode van Susan MarcussenDe waardekringloop met de relatie naar de Financieel Management overzichten. Bij meer complexe organisaties worden alle activiteiten boven de Crediteuren en Debiteuren in de Winst en Verliesrekening verwerkt. Alle activiteiten onder de Debiteuren en Crediteuren worden in het Kasstroomoverzicht verwerkt.

De jaarrekening (het financiële gedeelte van het jaarverslag) geeft altijd de drie overzichten weer die niet los van elkaar te beoordelen zijn. De Balans is een moment opname. In de financiële overzichten heb je dan ook een begin balans (op 1 jan 0:00 uur) en een eind balans (op 31 dec 23:59). Het Kasstroom overzicht en de Winst en Verlies rekening zijn periode overzichten omdat ze activiteiten weer geven. 

Twee onderdelen van de balans worden in meer detail verklaard: Het verschil in Kasmiddelen (tussen begin en eindbalans) wordt in het kasstroom overzicht beschreven en het verschil in winsten uit het verleden wordt verklaard door middel van de Winst en Verlies rekening. De waardekringloop en de drie overzichten van Financieel Management. Na iedere activiteit ontstaat een stand die op de Balans wordt weergegeven.

De drie overzichten vormen op basis van de waardekringloop een samenhangend geheel. Deze unieke manier van Financieel Management uitleggen vindt u nergens anders. Alleen bij Finance for Non-Financials maken we gebruik van deze methode.

Ook als de onderneming meer complex wordt en er bijvoorbeeld een productieproces plaats vindt blijven de drie overzichten van toepassing. Binnen het vakgebied Administratieve Organisatie benoemen we de activiteiten die beschreven worden in de Winst en Verlies rekening de Goederen beweging en de activiteiten van het Kasstroom overzicht de Geld beweging.    

Bekijk hier mijn Financieel Management trainingen 

5. Management Accounting ook wel Managerial Finance

Het vakgebied Management Accounting werkt vanuit de financiële overzichten en dan met name vanuit de verlies en winstrekening. Typische vraagstukken zijn prijsbepaling, kostenontwikkelingen, omzet ontwikkelingen en beoordelingen daarvan. Dit vanzelfsprekend vanuit verschillende perspectieven zoals per productsoort, in de tijd, per land of gebied, naar klantsoort en ga zo maar door. Kern aspecten zijn de doelstelling van ondernemingen die terug te voeren zijn tot winst maximalisatie met kapitaal minimalisatie, zodat per aandeelhouder een maximaal rendement gegenereerd wordt. Er bestaat een oerwoud aan ratio’s om de prestaties van de onderneming te beoordelen. Echter deze zijn vrijwel altijd te herleiden naar winst en kapitaal.

6. Corporate FinanceDe samenhang van Financieel Management door Susan Marcussen visueel weergegeven.

Het vakgebied werkt met name vanuit het kasstroom overzicht en richt zich op de beoordeling van grote (veel kapitaal) investeringen. Net als bij Management Accounting kan ook de intentie van Corporate Finance terug gevoerd worden tot twee doelstellingen. Ten eerste wil ik mijn geld liefst zo snel mogelijk terug (tijd) en natuurlijk zonder risico te lopen.

7. De conclusie

In dit artikel heb ik de belangrijkste aspecten voor een non financial manager op een rij gezet. Iedere manager die beslissingen neemt binnen een onderneming moet zowel de huidige situatie begrijpen als ook de impact van de beslissing financieel kunnen overzien. Daarvoor maken we gebruik van financiële overzichten die op de zeven accounting principes zijn gebaseerd en bestaan uit de balans, het kasstroomoverzicht en de winst en verliesrekening. Ondernemingen gaan niet failliet omdat ze verliezen maken, ondernemingen gaan failliet omdat ze geen geld meer in kas hebben en niemand kunnen vinden die ze nog een lening wil verstrekken!

Wil je mijn gratis Boek Financieel Management ontrafeld ontvangen?

Vul dan onderstaand formulier in en vermeld bij de omschrijving "Boek Financieel Management". Je ontvangt dan het boek en mijn artikel: "De acht meest gemaakte financiële fouten door managers".